Vast, variabel of dynamisch energiecontract: wat kies je met zonnepanelen en een thuisbatterij?

Kies je beter voor een vast, variabel of dynamisch energiecontract? Dat hangt niet alleen af van de prijs per kWh, maar vooral van je verbruik, zonnepanelen, thuisbatterij, warmtepomp en elektrische wagen.

Ook contracten met super-daluren kunnen interessant zijn, maar goedkoop stroom opslaan in een thuisbatterij is niet automatisch rendabel.

Wat is het verschil tussen een vast, variabel en dynamisch energiecontract?

De drie contracttypes verschillen vooral in hoe vaak de energieprijs verandert.

Bij een vast energiecontract wordt de energieprijs voor een bepaalde periode vastgelegd. Bij een klassiek jaarcontract blijft die energieprijs dus gedurende twaalf maanden gelijk. Je bent beschermd tegen prijsstijgingen, maar profiteert tijdens die periode ook niet automatisch van dalende marktprijzen.

Bij een variabel energiecontract wordt de prijs periodiek opnieuw berekend volgens een indexeringsformule. Dat gebeurt afhankelijk van het contract maandelijks of per kwartaal. In dit artikel gebruiken we een driemaandelijkse prijsaanpassing als eenvoudig voorbeeld.

Bij een dynamisch energiecontract volgt je energieprijs de kortetermijnmarkt veel sneller. Afhankelijk van het contract betaal je een andere prijs per uur of per kwartier.

Een eenvoudige voorstelling is dus:

• Vast: één prijs gedurende bijvoorbeeld een jaar
• Variabel: bijvoorbeeld iedere drie maanden een nieuwe prijs
• Dynamisch: tientallen verschillende prijzen per dag

Wanneer is een vast energiecontract interessant?

Een vast contract draait vooral om zekerheid.

Je weet vooraf welke energieprijs je gedurende de vaste prijsperiode betaalt. Daardoor heb je minder last van plotse stijgingen op de elektriciteitsmarkt.

Dat kan interessant zijn wanneer je:

• weinig flexibiliteit hebt in je verbruik
• geen zin hebt om energieprijzen op te volgen
• vooral prijszekerheid wilt
• een voorspelbare energiefactuur belangrijk vindt

Voor iemand die jaarlijks slechts een beperkte hoeveelheid elektriciteit gebruikt, kan het verschil tussen verschillende contracttypes bovendien relatief klein zijn.

Stel dat je 2.000 kWh per jaar afneemt en het ene contract gemiddeld 3 cent per kWh goedkoper uitkomt.

Dan bedraagt het verschil:

2.000 kWh × €0,03 = €60 per jaar

Bij een klein verbruik kunnen de vaste jaarlijkse vergoeding en andere contractvoorwaarden daardoor even belangrijk worden als de zuivere kWh-prijs.

Wanneer is een variabel contract interessant?

Een variabel contract vormt een soort middenweg.

Je energieprijs beweegt mee met de markt, maar je hoeft niet van uur tot uur rekening te houden met prijsverschillen.

Bij een contract met kwartaalindexatie kan je bijvoorbeeld vier prijsniveaus per jaar krijgen:

In werkelijkheid bestaan er ook variabele contracten die maandelijks worden geïndexeerd.

Dit type contract is interessant voor gezinnen die willen profiteren wanneer de energiemarkt daalt, maar hun wasmachine, warmtepomp of elektrische wagen niet voortdurend op basis van uurprijzen willen sturen.

Wanneer wordt een dynamisch energiecontract interessant?

Bij een dynamisch contract wordt vooral wanneer je elektriciteit gebruikt belangrijk.

Elektriciteit kan bijvoorbeeld midden op een zonnige namiddag bijzonder goedkoop zijn, maar tijdens de avondpiek aanzienlijk duurder.

Daarom kan een dynamisch energiecontract vooral interessant zijn wanneer je grote verbruikers kunt verschuiven.

Denk aan:

• een elektrische wagen
• warmtepomp
• warmtepompboiler
• elektrische boiler
• thuisbatterij
• zwembadverwarming
• andere grote, programmeerbare verbruikers

Zonder dergelijke flexibiliteit kun je juist relatief veel stroom afnemen tijdens dure ochtend- en avonduren.

Klein verbruik zonder zonnepanelen

Heb je geen zonnepanelen, geen elektrische wagen en een relatief laag elektriciteitsverbruik?

Dan levert zeer complexe energiesturing meestal weinig op.

Een koelkast, verlichting, televisie en kookplaat kun je immers niet altijd naar goedkope uren verschuiven.

In zo'n situatie zijn een vast of variabel energiecontract vaak de eenvoudigste opties.

Je moet daarbij vooral kijken naar de totale jaarlijkse kost en niet alleen naar één geadverteerde kWh-prijs.

Groot verbruik zonder zonnepanelen

Bij een groot elektriciteitsverbruik wordt het verschil tussen contracten veel belangrijker.

Denk bijvoorbeeld aan een woning met een elektrische wagen en warmtepomp die jaarlijks 10.000 kWh van het net afneemt.

Een verschil van slechts 3 cent per kWh vertegenwoordigt dan:

10.000 × €0,03 = €300 per jaar

Kun je bovendien duizenden kilowatturen van dure naar goedkope uren verschuiven, dan kan een dynamisch of tijdsgebonden contract veel interessanter worden.

Zonnepanelen zonder thuisbatterij

Met zonnepanelen moet je niet alleen kijken naar wat elektriciteit kost wanneer je ze afneemt, maar ook naar wat je ontvangt wanneer je elektriciteit injecteert.

En daar zit een belangrijk effect.

Zonnepanelen produceren allemaal ongeveer op hetzelfde moment. Op zeer zonnige dagen ontstaat daardoor veel aanbod op de elektriciteitsmarkt en kunnen de marktprijzen sterk dalen.

Bij dynamische injectiecontracten kan je injectievergoeding daardoor zeer laag of zelfs negatief worden.

Voor zonnepaneeleigenaars moet je daarom altijd beide kanten vergelijken:

afnameprijs + injectievergoeding + vaste kosten

Een extreem lage afnameprijs betekent weinig wanneer je tegelijkertijd een slechte vergoeding krijgt voor duizenden kWh geïnjecteerde zonne-energie.

Zonnepanelen met thuisbatterij

Een thuisbatterij verandert je energieprofiel.

In plaats van overtollige zonne-energie onmiddellijk te injecteren, kun je ze opslaan en 's avonds opnieuw gebruiken.

Bij een klassiek vast of variabel energiecontract is de strategie meestal eenvoudig:

zonnepanelen → woning → thuisbatterij → elektriciteitsnet

Je probeert eerst zoveel mogelijk zelf geproduceerde zonne-energie te benutten.

Met een dynamisch energiecontract kan een slim EMS of energiemanagementsysteem daarnaast rekening houden met de elektriciteitsprijs.

Het systeem kan bijvoorbeeld beslissen om:

• de batterij tijdens dure uren te ontladen
• tijdens zeer goedkope uren stroom van het net te gebruiken
• injectie tijdens negatieve prijzen te beperken
• de elektrische wagen op goedkope momenten te laden

Wat zijn super-daluren?

Naast vast, variabel en volledig dynamisch bestaat nog een interessante tussenvorm: een tijdsgebonden energiecontract.

Een voorbeeld is ENGIE Empower Flextime.

Flextime is geen volledig dynamisch contract. Het is een variabel contract met drie vaste tijdzones: piek, dal en super-dal.

Voor Vlaanderen zijn de tijdzones:

Het interessante verschil met een dynamisch contract is dat je vooraf weet wanneer de goedkope uren vallen.

De onderliggende energieprijs blijft wel variabel.

Elektrische wagen laden tijdens super-daluren

Voor een elektrische wagen zijn zulke tijdzones bijzonder interessant.

Stel dat je 's avonds om 18:00 thuiskomt. De auto hoeft niet noodzakelijk onmiddellijk te beginnen laden.

Je kunt de laadpaal laten wachten tot 01:00 en de wagen rechtstreeks tijdens de super-daluren opladen.

Dat is energetisch een vrij logische toepassing, want de energie moet uiteindelijk toch in de autobatterij terechtkomen.

Je vermijdt daardoor een nutteloze tussenstap via je thuisbatterij:

net → thuisbatterij → omvormer → elektrische wagen

In plaats daarvan laad je rechtstreeks:

net → elektrische wagen

Thuisbatterij laden tijdens super-daluren: slim of niet?

Hier wordt het complexer.

Op papier klinkt de strategie aantrekkelijk:

goedkoop laden tijdens super-dal → ontladen tijdens dure piekuren

Dat heet energie-arbitrage.

Maar het verschil tussen de twee energieprijzen is niet automatisch gelijk aan je winst.

Je energiefactuur bestaat uit meer dan de energieprijs

De Vlaamse elektriciteitsfactuur bestaat uit verschillende onderdelen, waaronder:

• energiekost
• nettarieven
• heffingen
• btw

Een goedkoper tijdsblok doet dus niet automatisch alle andere onderdelen van je factuur verdwijnen.

Dat is belangrijk.

Wanneer de zuivere energiecomponent tijdens super-dal bijvoorbeeld sterk goedkoper is, betekent dat niet dat iedere volledig afgerekende kWh in dezelfde verhouding goedkoper wordt.

Daarom moet je voor batterij-arbitrage kijken naar het werkelijke prijsverschil op de totale relevante kost, niet alleen naar een opvallend percentage uit reclame.

Een thuisbatterij heeft energieverliezen

Wanneer je elektriciteit van het net in een batterij stopt, doorloopt de energie verschillende stappen:

AC → DC → batterij → DC → AC

Iedere omzetting veroorzaakt verlies.

Als je bijvoorbeeld 10 kWh van het elektriciteitsnet gebruikt om je batterij te laden, krijg je later geen volledige 10 kWh als bruikbare AC-energie terug.

Hoe groot dat verschil is, hangt af van onder andere:

• batterijtechnologie
• omvormer
• laadvermogen
• temperatuur
• standby-verbruik
• laadstatus van de batterij

Daarom moet het prijsverschil tussen laden en ontladen groot genoeg zijn om ook het round-trip verlies te compenseren.

Batterijslijtage kost eveneens geld

Een batterij kan bovendien niet onbeperkt geladen en ontladen worden.

Iedere extra volledige cyclus gebruikt een klein gedeelte van de technische levensduur van de batterij.

Wanneer je batterij sowieso een zonne-overschot moet opslaan, heeft die cyclus een duidelijke functie.

Maar wanneer je iedere nacht een volledige extra cyclus creëert om slechts enkele centen prijsverschil te benutten, moet je je afvragen of de financiële opbrengst opweegt tegen:

energieverlies + degradatie + investeringskost

Dat betekent niet dat arbitrage nooit interessant is.

Bij grote prijsverschillen kan ze wel degelijk zinvol worden. Maar het EMS moet dat berekenen in plaats van de batterij simpelweg iedere nacht automatisch volledig op te laden.

Vergeet het capaciteitstarief niet

Er is nog een Vlaamse factor: het capaciteitstarief.

Stel dat je thuisbatterij om 01:00 plots met 5 kW begint te laden terwijl er nog andere verbruikers actief zijn.

Je netafname kan daardoor tijdelijk sterk toenemen.

Wanneer die afname gedurende een kwartier voldoende hoog is, kan ze bijdragen aan een hogere maandpiek.

Een goed EMS moet daarom tegelijkertijd rekening houden met:

energieprijs + batterijrendement + batterijslijtage + kwartierpiek

Alleen naar de goedkoopste kWh kijken is onvoldoende.

Warmtepomp tijdens goedkope uren

Een warmtepomp biedt nog een andere interessante mogelijkheid.

In plaats van elektriciteit eerst chemisch op te slaan in een thuisbatterij, kun je goedkope energie gedeeltelijk thermisch bufferen.

Bijvoorbeeld door tijdens goedkope uren:

• sanitair warm water te produceren
• een buffervat op te warmen
• de woning beperkt voor te verwarmen

Daarna kan de warmtepomp tijdens een duurder tijdsblok tijdelijk minder vermogen vragen.

Een goed geïsoleerde woning functioneert op die manier zelf gedeeltelijk als thermische batterij.

Zonnepanelen + thuisbatterij + elektrische wagen + EMS

Hier ontstaat uiteindelijk het interessantste energieprofiel.

Je beschikt namelijk over verschillende flexibele energiestromen.

Een slim EMS kan bijvoorbeeld beslissen om overdag eerst de woning van zonne-energie te voorzien, daarna de elektrische wagen en/of batterij op te laden en pas daarna te injecteren.

's Nachts kan het systeem zien dat de elektrische wagen nog 20 kWh nodig heeft en wachten tot een super-dalperiode of goedkoop dynamisch kwartier.

De thuisbatterij hoeft daarbij niet noodzakelijk mee opgeladen te worden.

Het doel is niet zoveel mogelijk schakelen, maar juist de goedkoopste en meest efficiënte energiestroom kiezen.

Welk energiecontract past bij jouw situatie?

Dit zijn geen absolute regels. De voordeligste keuze hangt af van het concrete contract én van je echte kwartierprofiel.

Vast, variabel of dynamisch: wat is nu het beste?

Een vast energiecontract past vooral bij wie zekerheid wil.

Een variabel contract laat je de markt volgen zonder dat je je dagelijkse energieverbruik actief moet plannen.

Een dynamisch contract kan juist interessant worden wanneer je grote hoeveelheden elektriciteit automatisch kunt verschuiven.

En een tijdsgebonden formule zoals ENGIE Flextime vormt een interessante tussenvorm: je krijgt vaste, voorspelbare super-daluren zonder dagelijks de dynamische kwartierprijzen te moeten opvolgen.

Voor een elektrische wagen zijn goedkope uren relatief eenvoudig te benutten.

Voor een thuisbatterij moet je kritischer rekenen. Goedkope elektriciteit opslaan en later opnieuw gebruiken heeft alleen zin wanneer het prijsverschil groot genoeg is om omzettingsverliezen, batterijslijtage en eventuele impact op het capaciteitstarief te compenseren.

Slim energiebeheer in Ninove en omgeving

GWE helpt bij het optimaal combineren van zonnepanelen, thuisbatterijen, laadpalen en EMS-systemen.

Vanuit Ninove zijn we actief in onder andere Aalst, Geraardsbergen, Denderleeuw, Haaltert, Liedekerke en omliggende gemeenten.

Met een goed ingesteld energiemanagementsysteem kunnen grote verbruikers automatisch reageren op zonneproductie, vaste daluren, super-daluren en dynamische elektriciteitsprijzen. Zo hoeft een slim energiesysteem niet méér te schakelen, maar kan het juist op het meest interessante moment de juiste verbruiker aansturen.